Litwa planuje standardowe umowy budowlane przed reformą zamówień publicznych w UE

Litwa planuje uczynić reformę zamówień publicznych UE priorytetem swojej prezydencji w Radzie w pierwszej połowie 2027 roku, a jej własny Urząd Zamówień Publicznych (Viešųjų pirkimų tarnyba) twierdzi, że krajowi zamawiający będą musieli zmienić swoje nawyki wcześniej. Ministerstwo Gospodarki i Innowacji (Ekonomikos ir inovacijų ministerija) ogłosiło plan prezydencji 14 września. 30 września, na konferencji „Viešieji pirkimai 2026” organizowanej przez Verslo žinios, dyrektor Urzędu, Darius Vedrickas, powiedział zamawiającym, że stanowisko Urzędu dotyczące niestosowania jego standardowych umów „stanie się bardziej rygorystyczne” i że „nastawienie będzie musiało się zmienić”.

Szybka odpowiedź: dla wykonawcy na Litwie zmiany w umowach prawdopodobnie nastąpią przed zmianami w procedurach. Urząd planuje wprowadzenie standardowej umowy o roboty budowlane do końca 2026 roku, która stanie się obowiązkowa po dwu- lub trzymiesięcznym okresie przejściowym, zgodnie z zasadą „zastosuj umowę lub uzasadnij”, która już obejmuje umowy o usługi. Rozporządzenie UE miałoby zastosowanie dopiero dwa lata po wejściu w życie; dyrektor Urzędu spodziewa się porozumienia w sprawie tekstu podczas prezydencji i przewiduje bezpośrednie skutki „za dwa lub trzy lata”, głównie powyżej progów unijnych.

Historia w pięciu liczbach

• 650 milionów euro rocznie to szacowane oszczędności w całej UE, które minister przypisuje uproszczeniu, w tym 570 milionów euro dla przedsiębiorstw i 80 milionów euro dla zamawiających
• 35 procent to docelowe zmniejszenie obciążeń administracyjnych w litewskim planie transformacji gospodarczej „3i”, które, jak twierdzi minister, pomoże osiągnąć reforma UE
• 2 do 3 miesięcy to okres przejściowy, który Urząd planuje przed tym, jak jego standardowa umowa o roboty budowlane stanie się obowiązkowa, po jej dostarczeniu planowanym na koniec 2026 roku
• 1 marca 2025 roku to data, od której standardowe warunki Urzędu dla umów o usługi stały się obowiązkowe dla podmiotów zamawiających na podstawie ustawy o zamówieniach publicznych
• 2 lata po wejściu w życie to moment, od którego rozporządzenie UE zaczęłoby obowiązywać, zgodnie z ministerstwem i tekstem Komisji

Co powiedziało ministerstwo

Ministerstwo chce mniej przepisów, więcej narzędzi cyfrowych i lepszego dostępu dla MŚP, a także chce pomóc w osiągnięciu porozumienia w sprawie propozycji podczas swojej prezydencji. W swoim komunikacie wymienia, co będzie promować: unijny cyfrowy ekosystem zamówień publicznych łączący krajowe platformy i automatycznie sprawdzający kwalifikowalność wykonawców w krajowych i unijnych rejestrach; mniej nieuzasadnionych barier dla grup wykonawców; więcej podziału zamówień na części i szybsze płatności; trzy procedury zamiast pięciu, z większym naciskiem na wstępne konsultacje rynkowe. Minister Edvinas Grikšas powiedział, że zamówienia publiczne „to jeden z obszarów, w których obciążenie biurokratyczne dla biznesu i instytucji może zostać znacząco zmniejszone” i powiązał oszczędności UE z celem zmniejszenia obciążeń o 35 procent w ramach planu „3i”.

Komunikat opisuje również inne elementy propozycji: zasadę „preferencji europejskiej”, minimalne ważenie kryteriów jakości w większości przypadków oraz jedno rozporządzenie zamiast trzech dyrektyw, co, jak twierdzi, zmniejszyłoby „objętość przepisów i ich odmienną interpretację w państwach członkowskich”.

Co powiedział Urząd na konferencji

Vedrickas spodziewa się, że tekst UE zostanie uzgodniony podczas prezydencji Litwy, a potem nastąpi długie oczekiwanie. „Jestem przekonany, że podczas prezydencji Litwy w Radzie UE teksty rozporządzeń zostaną uzgodnione; Komisja Europejska przywiązuje do tego dużą wagę” – powiedział, zgodnie z własnym sprawozdaniem Urzędu z jego wypowiedzi. Zmiana w stosowaniu rozporządzenia to „nadal odległy rezultat”, z bezpośrednimi skutkami odczuwalnymi „po dwóch lub trzech latach”; ogólne zasady litewskich zamówień publicznych pozostaną, rozporządzenie „będzie miało większy wpływ na zamówienia międzynarodowe”, a jego wpływ poniżej progów dyrektyw „prawdopodobnie będzie minimalny i będzie zależał wyłącznie od stanowiska państwa w sprawie wprowadzenia zmian”. To jest jego prognoza; harmonogram stosowania propozycji rozpoczyna się dopiero po jej przyjęciu i opublikowaniu.

Bliższą zmianą jest standardowa umowa o roboty budowlane. Roboty budowlane i związane z nimi usługi są kupowane przez „dużą część organizacji”, a Urząd planuje dostarczyć im standardową umowę o roboty budowlane (Tipinė rangos darbų sutartis) do końca roku. Planowany jest okres przejściowy trwający od dwóch do trzech miesięcy; po tym czasie umowa ma stać się obowiązkowa, zgodnie z zasadą „zastosuj umowę lub uzasadnij”. Jedna umowa będzie na razie obowiązywać dla wszystkich robót, „od malowania ścian po budowę mostów i wiaduktów”; Vedrickas nie wyklucza późniejszych oddzielnych wersji dla różnych rodzajów robót.

„Patrząc w przyszłość, stanowisko Urzędu w sprawie niestosowania standardowych umów stanie się bardziej rygorystyczne. Z praktyki widzimy, że organizacje postępują tak, jak dotychczas, ale nastawienie będzie musiało się zmienić”. Najpierw przyjdzie szkolenie i pomoc metodyczna, powiedział, z większą liczbą kursów na temat standardowych umów. Przyznał, że zamawiającym „trudno jest zrezygnować z własnych umów”, ale argumentował, że prostsze wymagania obniżają koszty udziału wykonawcy i ułatwiają „wprowadzenie wykonawcy do zamówienia”.

Również z przemówienia: Urząd planuje w tym roku zaoferować cyfrowe składanie raportów z procedury Atn-1, a przetarg na nowy centralny system informacji o zamówieniach publicznych (CVP IS) ma zostać ogłoszony wkrótce.

Zasada stojąca za „zastosuj lub uzasadnij”

Artykuł 87 ust. 1 ustawy o zamówieniach publicznych (Viešųjų pirkimų įstatymas) stanowi, że umowy o zamówienia publiczne są zawierane z wykorzystaniem zatwierdzonych przez Urząd standardowych warunków. Istnieją dwa wyjątki: gdy warunki nie mają zastosowania do przedmiotu zamówienia oraz gdy nie mogą być dostosowane do jego szczególnych cech, a zamawiający uzasadnia swoją decyzję o ich niestosowaniu. W drugim przypadku uzasadnienie zamieszcza się w protokole postępowania.

Obowiązek ma swoje ograniczenia. Zgodnie z art. 87 ust. 5 wymogi mogą zostać zniesione w przypadku umów o wartości poniżej 15 000 euro bez VAT lub których treść jest identyczna dla wszystkich odbiorców i nie jest dostosowywana przez wykonawcę do indywidualnych potrzeb.

Warunki świadczenia usług Urzędu, obowiązkowe na mocy prawa ogólnego, są jedynie zalecane w przypadku niepublicznych negocjacji, zakupów o małej wartości i umów objętych tymi wyjątkami, i nie są obowiązkowe dla zamawiających z sektora użyteczności publicznej i obrony, którzy podlegają odrębnym przepisom. Projekt warunków budowlanych został opublikowany do konsultacji w czerwcu, a okres konsultacji przedłużono do 21 sierpnia.

Co zmieniłby projekt UE w procedurze otwartej

Na tej samej konferencji Laura Ziferman, partner w kancelarii prawnej Walless, wskazała na jedną praktyczną różnicę w projekcie Komisji: negocjacje byłyby możliwe zarówno w procedurze otwartej, jak i dynamicznej. Dziś, jak stwierdziła, jeśli jedyna oferta w procedurze otwartej przekracza budżet zamawiającego, nie ma możliwości negocjowania jej w ramach tej procedury. Zgodnie z projektem, zamawiający, który na początku procedury otwartej oświadczy, że zamierza negocjować, mógłby to zrobić (art. 34 propozycji).

Prawo litewskie daje dziś zamawiającym taką możliwość, ale dłuższą. Art. 59 ust. 5 zakazuje negocjacji w ramach otwartego konkursu. W przypadku, gdy każda oferta w otwartym lub ograniczonym konkursie została odrzucona jako niedopuszczalna, na przykład z powodu przekroczenia dostępnego budżetu, art. 63 ust. 1 pkt 2 pozwala zamawiającemu na wszczęcie odrębnej procedury negocjacyjnej, pod warunkiem, że warunki nie zostaną istotnie zmienione. Może on pominąć nowe ogłoszenie tylko wtedy, gdy zaprosi wszystkich poprzednich oferentów, którzy spełnili wymogi kwalifikacyjne i formalne. Projekt włączyłby ten krok do pierwotnej procedury, jeśli zamawiający ogłosi taki zamiar na początku.

Co jest jeszcze otwarte

Tekst umowy o roboty budowlane nie jest ostateczny, a Urząd nie ogłosił obowiązkowej daty rozpoczęcia. Nie opisano, co będzie oznaczać „surowsze” po fazie szkoleniowej. Na poziomie UE otwarte pozostaje pytanie, czy ostateczny akt będzie rozporządzeniem czy dyrektywą, oraz ile Wilno zdoła uregulować w ciągu sześciu miesięcy.

Co robić teraz

• Składasz ofertę na roboty budowlane na Litwie? Zapoznaj się z projektem standardowych warunków budowlanych opublikowanych przez Urząd w czerwcu, a po ich wejściu w życie sprawdź, czy zastosowano wymagane standardowe warunki, a jeśli nie, na jaki zgodny z prawem wyjątek powołuje się zamawiający.
• Zamawiający podlegający ogólnemu prawu nie stosuje standardowych warunków świadczenia usług? Są one obowiązkowe poza wymienionymi wyjątkami; zapytaj, na jaki wyjątek powołuje się zamawiający.
• Jesteś jedynym oferentem i przekraczasz budżet w otwartym konkursie? Zamawiający nie może negocjować w ramach tej procedury dzisiaj i może, ale nie musi, wszcząć odrębną procedurę negocjacyjną na podstawie art. 63. Sprawdź opublikowany budżet przed wyceną swojej oferty i nie zakładaj, że otrzymasz kolejną szansę na jej zmianę.

Otwórz Tendly, aby zobaczyć, które litewskie przetargi pasują do Twojej firmy już dziś, lub pozwól ekspertowi Strategist monitorować rynek dla Ciebie.