Litouwen plant standaard bouwcontracten voor EU-hervorming aanbestedingen

Litouwen is van plan om de EU-hervorming van overheidsopdrachten tot een prioriteit te maken van zijn geplande voorzitterschap van de Raad in de eerste helft van 2027, en zijn eigen Bureau voor Overheidsopdrachten (Viešųjų pirkimų tarnyba) zegt dat inkopers in eigen land hun gewoonten eerder zullen moeten veranderen. Het Ministerie van Economie en Innovatie (Ekonomikos ir inovacijų ministerija) kondigde het voorzitterschapsplan aan op 14 september. Op 30 september, tijdens de "Viešieji pirkimai 2026"-conferentie van Verslo žinios, vertelde de directeur van het Bureau, Darius Vedrickas, aan inkopers dat het standpunt van het Bureau over het niet gebruiken van zijn standaardcontracten "strenger zal worden" en dat "de houding zal moeten veranderen".

Snel antwoord: voor een leverancier in Litouwen zullen wijzigingen in contracten waarschijnlijk eerder plaatsvinden dan wijzigingen in procedures. Het Bureau plant een standaard bouwcontract tegen eind 2026, verplicht na een overgang van twee tot drie maanden onder de "pas het contract toe of motiveer"-regel die al van toepassing is op dienstencontracten. De EU-verordening zou pas twee jaar na inwerkingtreding van toepassing zijn; de directeur van het Bureau verwacht overeenstemming over de tekst tijdens het voorzitterschap en schat het directe effect "twee of drie jaar" weg, voornamelijk boven de EU-drempelwaarden.

Het verhaal in vijf cijfers

• €650 miljoen per jaar is de geschatte EU-brede besparing die de minister toeschrijft aan de vereenvoudiging, €570 miljoen voor bedrijven en €80 miljoen voor inkopers
• 35 procent is de beoogde vermindering van de administratieve lasten in Litouwen's "3i" economische transformatieplan, die de minister zegt dat de EU-hervorming zou helpen bereiken
• 2 tot 3 maanden is de overgang die het Bureau plant voordat zijn standaard bouwcontract verplicht wordt, na oplevering gepland tegen eind 2026
• 1 maart 2025 is de datum waarop de standaardvoorwaarden van het Bureau voor dienstencontracten verplicht werden voor autoriteiten die aankopen doen onder de Wet op de Overheidsopdrachten
• 2 jaar na inwerkingtreding is de datum waarop de EU-verordening van toepassing zou worden, volgens het ministerie en de tekst van de Commissie

Wat het ministerie zei

Het ministerie wil minder regels, meer digitale hulpmiddelen en betere toegang voor het MKB, en het wil helpen overeenstemming te bereiken over het voorstel tijdens zijn voorzitterschap. In zijn persbericht worden de punten opgesomd die het zal bevorderen: een digitaal EU-ecosysteem voor overheidsopdrachten dat nationale platforms met elkaar verbindt en de geschiktheid van leveranciers automatisch controleert aan de hand van nationale en EU-registers; minder ongerechtvaardigde belemmeringen voor leveranciersgroepen; meer opdeling van contracten in percelen en snellere betaling; drie procedures in plaats van vijf, met meer nadruk op voorlopige marktconsultatie. Minister Edvinas Grikšas zei dat overheidsopdrachten "een van de gebieden zijn waar de bureaucratische last voor bedrijven en instellingen aanzienlijk kan worden verminderd" en koppelde de EU-besparing aan het doel van 35 procent lastenvermindering van het "3i"-plan.

Het persbericht beschrijft ook andere elementen van het voorstel: een "Europese voorkeur"-principe, een minimale weging voor kwaliteitscriteria in de meeste gevallen, en één verordening in plaats van drie richtlijnen, wat volgens het ministerie "het volume van regels en hun verschillende interpretatie in de lidstaten" zou verminderen.

Wat het Bureau op de conferentie zei

Vedrickas verwacht dat de EU-tekst tijdens het Litouwse voorzitterschap zal worden overeengekomen, en daarna een lange wachttijd. "Ik ben ervan overtuigd dat tijdens het Litouwse voorzitterschap van de EU-Raad de verordeningsteksten zullen worden overeengekomen; de Europese Commissie besteedt hier veel aandacht aan," zei hij, volgens het eigen verslag van het Bureau van zijn opmerkingen. De wijziging in de toepassing van de verordening is "nog een ver verwijderd resultaat", met directe effecten die "na twee of drie jaar" voelbaar zijn; de algemene beginselen van Litouwse overheidsopdrachten zullen blijven, de verordening "zal een grotere invloed hebben op internationale aanbestedingen", en het effect ervan onder de richtlijndrempels "zal waarschijnlijk minimaal zijn en uitsluitend afhangen van het standpunt van de staat om een verandering door te voeren". Dat is zijn prognose; het toepassingsschema van het voorstel begint pas zodra het is aangenomen en gepubliceerd.

De nabijere verandering is het standaard bouwcontract. Bouwwerken en aanverwante diensten worden gekocht door "een groot deel van de organisaties", en het Bureau is van plan hen tegen het einde van het jaar een standaard bouwcontract (Tipinė rangos darbų sutartis) te geven. Een overgang van twee tot drie maanden is gepland; daarna wordt het contract verplicht, volgens het principe "pas het contract toe of motiveer". Eén contract zal voorlopig van toepassing zijn op alle werken, "van muren schilderen tot bruggen en viaducten bouwen"; Vedrickas sluit latere afzonderlijke versies voor verschillende soorten werken niet uit.

"Vooruitkijkend zal het standpunt van het Bureau over het niet toepassen van standaardcontracten strenger worden. Uit de praktijk blijkt dat organisaties doen wat ze tot nu toe hebben gedaan, maar de houding zal moeten veranderen." Training en methodologische hulp komen eerst, zei hij, met meer cursussen over standaardcontracten. Hij erkende dat inkopers het "moeilijk vinden om hun eigen contracten op te geven", maar betoogde dat eenvoudigere eisen de kosten voor een leverancier om deel te nemen verlagen en het "gemakkelijker maken om een leverancier in een aanbesteding te betrekken".

Ook uit de toespraak: het Bureau is van plan dit jaar digitale indiening van Atn-1 procedureverslagen aan te bieden, en de aanbesteding voor een nieuw centraal informatiesysteem voor overheidsopdrachten (CVP IS) zal binnenkort worden aangekondigd.

De regel achter "toepassen of motiveren"

Artikel 87, lid 1, van de Wet op de Overheidsopdrachten (Viešųjų pirkimų įstatymas) bepaalt dat overheidsopdrachten worden gesloten met gebruikmaking van de door het Bureau goedgekeurde standaardvoorwaarden. Er zijn twee uitzonderingen: wanneer de voorwaarden niet van toepassing zijn op het te kopen object, en wanneer ze niet kunnen worden aangepast aan de specifieke kenmerken ervan en de inkoper zijn besluit om ze niet toe te passen motiveert. In het tweede geval wordt de motivering opgenomen in het procedureverslag.

De plicht heeft grenzen. Krachtens artikel 87, lid 5, kan van de vereisten worden afgezien voor contracten onder €15.000 exclusief btw, of waarvan de inhoud identiek is voor alle ontvangers en niet door de leverancier is aangepast aan individuele behoeften.

De dienstenvoorwaarden van het Bureau, verplicht onder de algemene wet, worden alleen aanbevolen voor niet-gepubliceerde onderhandelingen, aankopen van geringe waarde en contracten die onder die uitzonderingen vallen, en zijn niet verplicht voor nutsbedrijven en defensie-inkopers, die afzonderlijke wetten volgen. Een ontwerp van de bouwvoorwaarden werd in juni ter commentaar gepubliceerd, waarbij de commentaarperiode werd verlengd tot 21 augustus.

Wat het EU-ontwerp zou veranderen in een openbare procedure

Op dezelfde conferentie wees Laura Ziferman, partner bij het advocatenkantoor Walless, op een praktisch verschil in het ontwerp van de Commissie: onderhandelen zou mogelijk zijn in zowel de openbare als de dynamische procedure. Vandaag de dag, zo stelde zij, als het enige bod in een openbare procedure het budget van de aanbestedende dienst overschrijdt, is er geen manier om hierover te onderhandelen binnen die procedure. Volgens het ontwerp zou een aanbestedende dienst die bij de start van een openbare procedure aangeeft te willen onderhandelen, dit kunnen doen (artikel 34 van het voorstel).

De Litouwse wet biedt aanbestedende diensten vandaag de dag wel een route, maar een langere. Artikel 59, lid 5, verbiedt onderhandelingen binnen een openbare aanbesteding. Wanneer elk bod op een openbare of niet-openbare aanbesteding als onaanvaardbaar is afgewezen, bijvoorbeeld omdat de prijzen het beschikbare budget overschrijden, staat artikel 63, lid 1, punt 2, de aanbestedende dienst toe een afzonderlijke onderhandelingsprocedure te starten, mits de voorwaarden niet wezenlijk worden gewijzigd; een nieuwe aankondiging mag alleen worden overgeslagen als alle eerdere inschrijvers die aan de geschiktheids- en formele eisen voldeden, worden uitgenodigd. Het ontwerp zou die stap in de oorspronkelijke procedure opnemen, als de aanbestedende dienst die intentie bij aanvang aankondigt.

Wat nog openstaat

De tekst van het bouwcontract is niet definitief en het Bureau heeft geen verplichte startdatum aangekondigd. Wat "strenger" zal betekenen na de trainingsfase, is niet beschreven. Op EU-niveau is het nog open of de definitieve wet een verordening of een richtlijn zal zijn, en hoeveel Vilnius in zes maanden kan regelen.

Wat nu te doen

• Biedt u op Litouwse werken? Lees de concept standaard bouwvoorwaarden die het Bureau in juni heeft gepubliceerd, en zodra deze van toepassing zijn, controleer dan of de vereiste standaardvoorwaarden zijn gebruikt en, zo niet, op welke wettige uitzondering de aanbestedende dienst zich beroept.
• Bent u een aanbestedende dienst onder de algemene wet die de standaard dienstvoorwaarden niet gebruikt? Deze zijn verplicht buiten de genoemde uitzonderingen; vraag op welke uitzondering de aanbestedende dienst zich beroept.
• Bent u de enige inschrijver en overschrijdt u het budget in een openbare aanbesteding? De aanbestedende dienst kan vandaag de dag niet onderhandelen binnen die procedure en mag, maar hoeft niet, een afzonderlijke onderhandelingsprocedure openen onder artikel 63. Controleer elk gepubliceerd budget voordat u uw bod prijst, en ga er niet van uit dat u nog een kans krijgt om het te herzien.

Open Tendly om te zien welke Litouwse aanbestedingen vandaag bij uw bedrijf passen, of laat een Strategist-expert de markt voor u in de gaten houden.