De EU wil de beoordeling van overheidsaanbestedingen wijzigen: wat het nieuwe aanbestedingsvoorstel betekent voor inschrijvers

Overheidsinkopers in de EU besteden jaarlijks ongeveer €2,5 biljoen, en de eigen evaluatie van de Commissie stelt dat de regels hen opzadelen met "een hoge administratieve last en rechtsonzekerheid, wat de minst risicovolle keuzes begunstigt". Op 9 september 2026 heeft de Europese Commissie één verordening voorgesteld, de Wet overheidsopdrachten (COM(2026) 590), ter vervanging van de drie aanbestedingsrichtlijnen van 2014. Het is een voorstel: het Parlement en de Raad moeten ermee instemmen, en het zou pas twee jaar na inwerkingtreding van toepassing zijn. Er verandert niets voor de aanbestedingen waarop u nu inschrijft.

Snel antwoord: vier dingen zouden veranderen voor een bedrijf dat inschrijft op overheidsopdrachten. Prijs zou niet langer het hele verhaal kunnen zijn: kwaliteit zou voor ten minste 30 procent van de score moeten meetellen, met een uitzondering die de inkoper moet rechtvaardigen. Er zouden drie procedures zijn in plaats van vijf, en inkopers zouden in alle procedures kunnen onderhandelen. Nationale aanbestedingsplatforms zouden worden gekoppeld tot één EU-marktplaats, zodat een bedrijf zijn basisgegevens eenmalig invoert. En inkopers zouden een duidelijk wettelijk recht krijgen om een aanbesteding te beperken tot EU-bedrijven en tot niet-EU-bedrijven die vallen onder een overeenkomst met de EU voor die aankoop. De waardegrenzen die bepalen wanneer EU-regels van toepassing zijn, blijven ongewijzigd voor werken en gewone leveringen en diensten.

Het voorstel in vijf cijfers

• 30 procent is het minimale aandeel van de score dat kwaliteitskenmerken zouden dragen (artikel 98, lid 4); 50 procent voor arbeidsintensieve contracten, waarbij arbeid normaal gesproken ten minste de helft van de contractwaarde uitmaakt (artikel 6, lid 10)
• 3 procedures zouden de huidige 5 vervangen: open met optionele onderhandeling, dynamisch en innovatie; de open procedure geeft ten minste 20 dagen voor blijken van belangstelling met een eerste inschrijving (artikel 34)
• €650 miljoen is de schatting van de Commissie van jaarlijkse administratieve besparingen: €570 miljoen voor bedrijven, €80 miljoen voor overheidsinkopers
• €5.404.000 voor werken en €140.000 of €216.000 voor leveringen en diensten (centrale overheid en andere inkopers) zijn de drempels in artikel 2, dezelfde cijfers als vandaag
• 2 jaar na inwerkingtreding is wanneer de verordening van toepassing zou worden (artikel 149), zodra Parlement en Raad deze hebben aangenomen

Kwaliteit zou een gegarandeerd deel van de score krijgen

Stel u een aanbesteding voor die wordt beoordeeld op 100 punten. Vandaag beslist de inkoper hoeveel van die punten naar prijs gaan en hoeveel naar kwaliteit, en, waar de nationale wetgeving dit toestaat, kan hij uitsluitend op basis van prijs gunnen. Volgens het ontwerp zou kwaliteit normaal gesproken ten minste 30 van de 100 punten krijgen. Voor arbeidsintensieve contracten, zoals schoonmaak, zou het minimum 50 zijn. Een inkoper zou nog steeds uitsluitend op basis van prijs kunnen gunnen, maar alleen door uit te leggen hoe de specificaties of contractvoorwaarden de kwaliteit anderszins waarborgen (artikel 98, lid 5); de Commissie noemt dit "comply or explain".

Het scoren van kwaliteit is niet nieuw: artikel 67 van Richtlijn 2014/24/EU staat al een prijs-kwaliteitverhouding toe. Wat nieuw is, is het gegarandeerde minimum. Inkopers zouden nog steeds de kwaliteitscriteria en hun wegingen kiezen uit de soorten zaken die artikel 98 noemt: technische verdiensten, milieu- en sociale factoren, innovatie, leveringszekerheid, het toegewezen personeel, leveringsvoorwaarden.

Perceel: inkopers zouden moeten uitleggen waarom ze een contract niet opsplitsen

Een perceel is een afzonderlijk deel van een contract waarop een bedrijf zelfstandig kan inschrijven. De huidige richtlijn verplicht een inkoper al om zijn belangrijkste redenen voor het niet opsplitsen te geven (artikel 46), en staat al toe dat kleine percelen, onder €80.000 voor leveringen of diensten of €1 miljoen voor werken en tot 20 procent van het totaal, worden gegund zonder de procedures van de richtlijn (artikel 5, lid 10). Het ontwerp behoudt beide en somt op wat de inkoper, indien relevant, moet afwegen: deelname van het MKB, afhankelijkheid van één leverancier, veerkracht van de toeleveringsketen, leveringszekerheid en innovatie, tegen efficiëntie en de integriteit van de procedure (artikel 100).

"Europese voorkeur": wie kan inschrijven, en van waar

De praktische betekenis eerst: een inkoper zou kunnen kiezen om een aanbesteding te beperken tot EU-bedrijven en tot niet-EU-bedrijven die vallen onder een overeenkomst met de EU voor die specifieke aankoop. Het ontwerp noemt deze bedrijven "gedekt". Volgens artikel 70 is een bedrijf gedekt als zijn land partij is bij de WTO-Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA), een handelsovereenkomst heeft met de EU, of een douane-unieovereenkomst heeft met de EU, en als die specifieke aankoop valt binnen de verplichtingen van de EU onder de overeenkomst. The Guardian meldt dat de GPA 22 partijen heeft, waaronder de EU, het VK, de VS, Canada en Japan; het vasteland van China is er geen.

Ten tweede, de goederen zelf. Een inkoper zou kunnen eisen dat het aangebodene afkomstig is uit de EU of een gedekt land, "volledig, of tot op zekere hoogte", en zou een bod kunnen afwijzen waarbij minder dan de helft van de waarde EU of gedekt is (artikel 73, lid 2). De oorsprong wordt bepaald volgens bestaande EU-douane- en handelsregels (artikel 74).

Ten derde, de score. Uitsluitend voor de rangschikking zou een inkoper een prijsvermindering of extra punten kunnen geven aan biedingen van EU- of gedekte bedrijven, of aan biedingen met een hoger EU- of gedekt aandeel. Elk van deze maatregelen moet worden aangekondigd in de aanbestedingsaankondiging (de "openbare samenvatting van de mededinging"), en inkopers moeten tekenen van omzeiling melden aan een nationale autoriteit (artikel 73, leden 3 en 4). Artikel 76 staat een inkoper toe om voorkeur in vier gevallen terzijde te schuiven, waaronder wanneer geen EU- of gedekte leverancier kan leveren "en er geen redelijk alternatief of substituut bestaat", en wanneer de toepassing ervan zou betekenen dat er "tegen onevenredige kosten" wordt ingekocht. Gedelegeerde handelingen, extra regels die de Commissie zou kunnen vaststellen op grond van de bevoegdheden die de verordening haar geeft, zouden voorkeur verplicht kunnen stellen "wanneer dit in het belang van de Unie is" (artikel 75).

Wat de Commissie zegt, en wat anderen zeggen

Uitvoerend vicevoorzitter Stéphane Séjourné legde de verantwoordelijkheid bij de inkopers. "Inkopers kunnen een meer preferentiële benadering hebben ten aanzien van Europese biedingen [en] biedingen van landen die geen overheidsopdrachtenovereenkomst hebben of zich internationaal niet aan bindende regels houden op het gebied van overheidsopdrachten, beperken of afwijzen," vertelde hij verslaggevers, aldus The Guardian. Tegen NOS: als Chinese bussen binnenkort door Berlijn rijden, "kan dat ons niet worden aangerekend".

NOS merkt ook de beperkingen op: niets verplicht een inkoper om Europese bedrijven te prefereren, en de inkoper beslist hoe de kwaliteitscriteria worden ingevuld. Séjourné gaf toe dat Chinese producten regelmatig beter zijn op het gebied van duurzaamheid, "dus we moeten Europese bedrijven helpen om dezelfde kwaliteit, of zelfs beter, te produceren".

China maakte op 17 september bezwaar. He Yadong, woordvoerder van het Chinese Ministerie van Handel, zei dat China "zeer bezorgd" is over de "Europese voorkeur"-clausules en drong er bij de EU op aan "de WTO-regels te respecteren, haar markt open te houden en de discriminerende clausules te herzien".

Litouwen zal de hervorming tijdens zijn voorzitterschap van de Raad in de eerste helft van 2027 voortzetten, zei minister van Economie en Innovatie Edvinas Grikšas op 14 september.

Wat nog openstaat

De tekst zal waarschijnlijk "worden gewijzigd tijdens het wetgevingsproces", volgens The Guardian. Het procedurebestand van het Parlement (2026/0265(COD)) vermeldt het voorstel in de voorbereidende fase, waarbij de verwijzing naar de commissie nog in behandeling is, er geen rapporteur is en er geen stemdatum is vastgesteld. De door de Commissie beloofde online tool voor het controleren van dekking en herkomst heeft geen lanceringsdatum, en de gedelegeerde handelingen die voorkeur verplicht zouden kunnen stellen, bestaan niet. Drempelwaarden kunnen ook nog veranderen voordat de verordening van toepassing wordt, aangezien deze elke twee jaar worden herzien (artikel 3).

Wat nu te doen

• Zijn kwaliteitscriteria gewogen in de aanbesteding die u leest? Maak een lijst van het bewijs dat elk criterium vraagt en schat de punten die u kunt verdienen voordat u de prijs van de inschrijving bepaalt.
• Bevat de toeleveringsketen niet-EU-componenten? Controleer of die aankoop valt onder de EU-verbintenissen jegens het land van herkomst, per aanbestedende dienst, onderwerp en waarde, niet alleen of het land een GPA-partij is; artikel 70 trekt die grens.
• Contract onder €140.000 (centrale overheid) of €216.000 (andere aanbestedende diensten) voor leveringen en diensten, of onder €5.404.000 voor werken? De procedure- en gunningsregels van het ontwerp zouden over het algemeen niet van toepassing zijn en de nationale wetgeving stelt deze vast, hoewel sommige van de gegevensrapportageplichten het contract nog steeds zouden omvatten (artikel 134).

Open Tendly om te zien welke aanbestedingen vandaag bij uw bedrijf passen, of laat een Strategist-expert de markt voor u in de gaten houden.