Drie weken later: Wie wil wat veranderd zien in het EU-ontwerp voor overheidsopdrachten

Nationale ambtenaren hebben de wet inzake overheidsopdrachten van de Commissie voor het eerst onderzocht op 17 en 18 september en zouden er op 2 oktober op terugkomen om deel I en II door te nemen. Tussendoor hebben bedrijfslobby's, vakbonden, ingenieurs, een groep nationale regeringen en het Chinese ministerie van Handel elk gezegd wat zij geschrapt, behouden of toegevoegd willen zien. Voor een inschrijver laten de reacties zien welke delen van het ontwerp waarschijnlijk zullen veranderen.

Snel antwoord: geen van de hier behandelde organisaties wil het voorstel ingetrokken zien, maar elk wil een andere versie. KMO's willen verplichte percelen, BusinessEurope waarschuwt tegen het overladen van aanbestedingen met andere beleidsdoelen, en vakbonden willen bindende sociale voorwaarden. Duitsland, Frankrijk en andere landen zouden liever een richtlijn behouden dan een verordening aannemen, negen kleinere staten hebben gewaarschuwd tegen brede Europese voorkeur, en Beijing noemt die clausules discriminerend. Het Parlement heeft nog geen rapporteur; het gezamenlijke doel voor het afronden van de onderhandelingen is eind 2027.

De reacties in vijf cijfers

• 9 lidstaten (Tsjechië, Estland, Finland, Ierland, Letland, Malta, Portugal, Zweden, Slowakije) ondertekenden een document van december 2025 waarin werd aangedrongen op "de grootst mogelijke voorzichtigheid" met betrekking tot Europese voorkeur
• €34.600 tot €43.200 is de stijging van de gemiddelde gecombineerde kosten van één procedure boven de drempel tussen de periodes 2008-2010 en 2019-2024, in constante prijzen, in de evaluatie van de Commissie die BusinessEurope aanhaalt. Als percentage van de contractwaarde daalden de kosten volgens dezelfde evaluatie tot 0,9 procent
• Meer dan 80 procent van de activiteiten van een gecontroleerde onderneming moet ten dienste staan van de controlerende overheidsopdrachtgever of gerelateerde gecontroleerde entiteiten, een voorwaarde voor een inbesteding om concurrentie te ontlopen; SMEunited zegt dat het ontwerp die test ongemoeid laat
• 2 vergaderingen van de werkgroep over het ontwerp waren gepland in de Raad in de eerste drie weken: 17 en 18 september, daarna 2 oktober
• Q4 2027 is het doel voor het afronden van de onderhandelingen in de "Eén Europa, Eén Markt" roadmap, ondertekend op 24 april 2026 door de voorzitters van het Parlement en de Commissie en het voorzitterschap van de Raad

Wat het bedrijfsleven zegt

SMEunited wil strengere eisen om contracten op te delen in percelen, de afzonderlijke delen van een contract waarop individueel kan worden ingeschreven. De voorzitter, Davide Galli, zei op 9 september dat het opdelen van contracten in percelen "een belangrijke eis is van Europese kmo's" en dat het ontwerp lidstaten alleen toestaat om opdeling verplicht te stellen, dus SMEunited "moedigt alle lidstaten aan om waar mogelijk te voorzien in verplichte opdeling in percelen". Hij noemde een verplichte beste prijs-kwaliteitverhouding met een minimale kwaliteitsweging "de verschuiving waar kmo's om hebben gevraagd". Twee lacunes blijven in zijn lezing: de inbestedingsuitzondering behoudt zijn 80 procent test, en de Europese-voorkeur opt-out voor "disproportionele kosten" is ongedefinieerd en "zou misbruikt kunnen worden".

BusinessEurope verwelkomt digitalisering, maar waarschuwt tegen het toevoegen van meer beleidsvereisten. De directeur-generaal, Markus J. Beyrer, steunde dezelfde dag "de drang naar digitalisering, betere gegevensverzameling en transparantie", maar zei dat aanbestedingen "geen wondermiddel zijn voor elke strategische uitdaging waar Europa voor staat" en dat "het overladen van de regels met secundaire doelstellingen het risico met zich meebrengt dat de concurrentie afneemt en de administratieve complexiteit toeneemt".

De Duitse Federale Ingenieurskamer (Bundesingenieurkammer) verzet zich tegen het vervangen van de richtlijnen door een verordening. De voorzitter, Dr.-Ing. Heinrich Bökamp, zei op 29 september dat een kmo-vriendelijke aanbestedingswet "alleen kan worden gecreëerd op basis van richtlijnen en niet door een rechtstreeks toepasselijke verordening", en de kamer vroeg om percelen per branche en sectie en een tweefasenprocedure met voorselectie. De open-source vereniging OSBA, die reageerde op uitnodiging van het Duitse ministerie van Economische Zaken, ging verder dan de meesten en stelde vervangende bewoordingen voor: haar verklaring van 30 september zou van artikel 59's "overheidsopdrachtgevers mogen innovatiedoelstellingen in overweging nemen" een "moeten" maken, en van "aanmoedigen" van open-source oplossingen een "vereisen".

Wat vakbonden zeggen

Het EVV verwelkomde het ontwerp als "een vitale kans om ervoor te zorgen dat overheidsgeld kwaliteitsbanen en collectieve onderhandelingen bevordert" en merkte op dat het de eerste EU-aanbestedingswet is die collectieve onderhandelingen noemt onder sociale overwegingen. Algemeen secretaris Esther Lynch zei dat de laagste-bieder-aanpak "een ramp is geweest voor de kwaliteit van goederen en diensten". De eisen van de vakbond gaan verder dan de tekst: verplichte sociale voorwaarden, voorkeur voor bedrijven met collectieve overeenkomsten, hoofdelijke aansprakelijkheid in onderaannemingsketens (waardoor een hoofdaannemer verantwoordelijk wordt voor de overtredingen van zijn onderaannemers), en een garantie dat lidstaten strengere regels dan het EU-minimum kunnen handhaven. Het EVV zegt dat de overgang van richtlijnen naar een verordening "nog steeds zorgen baart" op dat laatste punt.

Wat regeringen zeggen

De scheidslijn tussen de hoofdsteden is de rechtsvorm. Volgens de samenvatting van deHavilland van 24 september "gaf een grote groep, waaronder Duitsland, Frankrijk, Italië, Polen, Finland, Oostenrijk en verschillende Centraal- en Oost-Europese landen, de voorkeur aan een richtlijn, onder verwijzing naar zorgen over administratieve complexiteit, geschillen, lasten voor kleinere aanbestedende diensten en het verlies van nationale en regionale flexibiliteit", terwijl Nederland de verordening steunde en Denemarken, Luxemburg en Slowakije "het rechtsinstrument minder belangrijk vonden dan de inhoud".

Het debat over Europese voorkeur dateert van vóór dit voorstel. Het ontwerp zou kopers in staat stellen EU-inschrijvers en "gedekte" inschrijvers te bevoordelen, dat zijn inschrijvers uit landen waarvan de overeenkomsten met de EU de aankoop dekken. Brussels Signal meldde op 9 september dat Frankrijk "de drang naar een harde 'Made in Europe'-standaard heeft gestimuleerd, terwijl Duitsland de voorkeur gaf aan een lossere 'Made with Europe'-formule die openstaat voor vertrouwde partners". Het negenstaten-document van december 2025, gezien door Reuters, waarschuwde dat "indien breed toegepast, 'Europese voorkeur' het risico met zich meebrengt dat Europese bedrijven en onze consumenten keuze en concurrentie worden ontnomen, wat leidt tot hogere prijzen en zwakkere innovatie", en vroeg dat elke voorkeur alleen voor een bepaalde tijd in specifieke strategische sectoren van toepassing zou zijn.

Twee van Tendly's markten zijn hun eigen proces gestart. Het Slowaakse Bureau voor overheidsopdrachten (Úrad pre verejné obstarávanie, ÚVO) heeft op 1 oktober verklaard dat het de nationale positie aan het afronden is en gemeenten, werkgevers en vakbonden aan tafel heeft gebracht; een van de genoemde zorgen zijn de technische vereisten van digitalisering, waarbij "haalbaarheid en deadlines" nog moeten worden opgelost. Litouwen, dat vanaf januari 2027 het voorzitterschap van de Raad bekleedt, heeft op 14 september gezegd dat het het voorzitterschap zal gebruiken om de hervorming te bevorderen. Op een conferentie in Vilnius op 30 september wees advocaat Laura Ziferman van Walless op een praktisch voordeel: een aanbestedende dienst die van tevoren heeft aangegeven te kunnen onderhandelen, zou volgens het ontwerp kunnen onderhandelen in een openbare procedure wanneer de enige inschrijving het budget overschrijdt, wat de huidige regels niet toestaan.

China maakte op 17 september bezwaar. He Yadong, woordvoerder van het Chinese Ministerie van Handel, zei dat China "zeer bezorgd" is over de clausules inzake "Europese voorkeur" en drong er bij de EU op aan "de WTO-regels te respecteren, haar markt open te houden en de discriminerende clausules te herzien". Le Moniteur publiceerde op 16 september een eerste kritische juridische lezing van het ontwerp en rapporteerde op 21 september over de positie van China, beide achter de betaalmuur.

Wat nog openstaat

Het dossier van het Parlement bevindt zich in de voorbereidende fase, met een nog te bepalen commissieverwijzing en zonder rapporteur. De agenda van de Raad voor 2 oktober vermeldde een onderzoek van Deel I en II en een "actueel debat" over het digitale ecosysteem; wat delegaties hebben gezegd, is niet openbaar. Of de uiteindelijke wet een verordening of een richtlijn zal zijn, is nog onbeslist.

Wat nu te doen

• Verkoopt u aan overheidsinstanties die via hun eigen interne bedrijven inkopen? SMEunited zegt dat de 80 procent-test blijft; controleer of de aankopen van uw doelgroep intern worden gedaan voordat u rekent op een openbare aanbesteding.
• Biedt u in Duitsland of Frankrijk? Beide regeringen zijn voorstander van het behoud van een richtlijn, maar de rechtsvorm is onbeslist. Het EU-voorstel verandert de huidige regels niet; blijf de nationale vereisten volgen die van toepassing zijn, inclusief eventuele nationale hervormingen in de tussentijd.
• Biedt u in Slowakije? ÚVO verzamelt nu de standpunten van bedrijven over het ontwerp en heeft digitaliseringsvereisten als een van de zorgen genoemd; een leverancier met een standpunt kan dit daar kenbaar maken.

Open Tendly om te zien welke aanbestedingen vandaag bij uw bedrijf passen, of laat een Strategist-expert de markt voor u in de gaten houden.