Portugal verhoogt het plafond voor directe gunning van werken naar € 150.000 en voor consultaties op uitnodiging naar € 1 miljoen vanaf 1 oktober

De Portugese overheidsaanbestedingen zijn traag, overgedocumenteerd en deels verouderd. Dat is de diagnose van de regering zelf in de preambule van Decreet-Wet nr. 177/2026 (Decreto-Lei n.º 177/2026), gepubliceerd in de Diário da República op 4 september 2026. Het is de zeventiende wijziging van het Wetboek Overheidsopdrachten (Código dos Contratos Públicos) en treedt in werking op 1 oktober.

Kort antwoord: de wet verhoogt de drempels waaronder een overheidsinkoper een openbare aanbesteding kan overslaan en één leverancier (ajuste direto) of ten minste drie (consulta prévia) kan uitnodigen. Voor werken gaat de drempel voor uitnodiging van €150.000 naar €1 miljoen. Onder de EU-drempels krijgen inkopers ook een "flexibele" openbare procedure met bezwaartermijnen van drie dagen, en hoeven ze geen basisprijs meer vast te stellen. Vanaf oktober kan een groter deel van de contracten legaal worden gegund via procedures op uitnodiging in plaats van een geadverteerde openbare aanbesteding.

De wet in vijf cijfers

• €150.000 is de nieuwe drempel voor directe gunning van werken, een stijging van €30.000; €75.000 voor goederen en diensten, een stijging van €20.000
• €1.000.000 is de nieuwe drempel voor voorafgaande raadpleging (minimaal drie genodigden) bij werken, een stijging van €150.000; €130.000 voor goederen en diensten, een stijging van €75.000
• €2.000.000 is het plafond voor een "speciale voorafgaande raadpleging" met ten minste vijf genodigden in EU-gefinancierde projecten op het gebied van huisvesting, gezondheid, digitaal en door de minister aangewezen projecten; het contract moet ook onder de toepasselijke EU-drempel liggen, dus het is voornamelijk van belang voor werken, waarvan de EU-drempel €5.404.000 is
• 3 dagen is de termijn voor administratieve bezwaren en voor opmerkingen over het voorlopige rapport, onder de nieuwe flexibele openbare procedure
• 1 oktober 2026 is wanneer de nieuwe regels van kracht worden voor nieuw gestarte procedures; een aanbesteding gepubliceerd op 30 september loopt tot het einde onder het oude Wetboek, met uitzondering van de nieuwe regels voor contractwijziging en geschillenbeslechting, die onmiddellijk van toepassing zijn

Wat verandert er voor een leverancier

De grootste verandering is waar de grens tussen geadverteerde en alleen op uitnodiging gebaseerde inkoop nu ligt. Bij een consulta prévia nodigt de inkoper direct ten minste drie entiteiten van zijn keuze uit; bij een ajuste direto nodigt hij er één uit (artikel 112). Vanaf 1 oktober kunnen deze worden gebruikt tot de volgende geschatte contractwaarden (oude cijfers volgens de infographic van de regering; nieuwe in artikelen 19 tot 21).

Twee waarborgen gaan gepaard met de hogere drempels. Voor werken en voor goederen en diensten verbiedt artikel 113 een inkoper om een leverancier uit te nodigen zodra de contracten die via deze procedures aan hem zijn gegund, in het lopende en de twee voorgaande boekjaren, optellen tot dezelfde limieten. Speciale voorafgaande raadpleging heeft zijn eigen cumulatieve regel (artikel 127-C). En elk contract dat is ondertekend na een consulta prévia of ajuste direto moet worden gepubliceerd op het portaal voor overheidsopdrachten (Portal BASE) voordat de inkoper kan betalen (artikel 127).

Onder de nieuwe artikelen 161-A tot 161-E kan een inkoper een "flexibele openbare procedure" toepassen en "elke regel of formaliteit weglaten of opnemen" die dient ter vereenvoudiging, efficiëntie of snelheid, inclusief capaciteitsvereisten die in de voorstelfase worden gecontroleerd en een gefaseerde evaluatie met een minimale technische score. Opmerkingen over het voorlopige rapport kunnen worden teruggebracht tot drie dagen, en administratieve bezwaren en de beslissingen daarover worden verplaatst naar drie dagen. Minimale indieningstermijnen blijven onaangetast: artikelen 135 en 136 behoren niet tot de gewijzigde artikelen, dus zes dagen (14 voor werken) nationaal en 30 dagen voor EU-geadverteerde aanbestedingen blijven van toepassing.

Inkopers krijgen twee nieuwe manieren om af te zien van gunning. Op grond van artikel 79 kunnen zij besluiten niet te gunnen wanneer geen enkel voorstel de in het programma vastgestelde minimumscore heeft bereikt, of, zonder vastgestelde basisprijs, wanneer zij alle prijzen onaanvaardbaar achten ten opzichte van de markt. De basisprijs is niet langer verplicht: de toelichting van de regering stelt dat de nieuwe "geschatte contractwaarde" de verplichting om een maximaal toelaatbare prijs vast te stellen, opheft.

Ter vergelijking: de EU-drempels voor 2026 en 2027 zijn €5.404.000 voor werken, €140.000 voor leveringen en diensten van de centrale overheid en €216.000 voor andere aanbestedende diensten (Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/2152 van de Commissie). Het nieuwe Portugese plafond van €130.000 voor diensten ligt daarom €10.000 onder het EU-cijfer voor de centrale overheid. Die vergelijking is van ons; de regering zegt alleen dat de limieten "altijd onder de drempels van de Europese Richtlijn" blijven.

Welke regels zijn van toepassing op een reeds lopende aanbesteding

Artikel 10 van het decreet past de wijzigingen toe op procedures die na 1 oktober zijn gestart en op de daaruit voortvloeiende contracten, met twee uitzonderingen die onmiddellijk van toepassing zijn op lopende procedures en bestaande contracten: de nieuwe regels voor het wijzigen van een contract, en de nieuwe arbitrage- en bemiddelingsregels. Artikel 7 stelt de terugkijkperiode van artikel 113 vast op het lopende en de twee voorgaande boekjaren.

Wat de regering zegt, en wat critici zeggen

Het argument van de regering is snelheid. Gonçalo Saraiva Matias, Ministro Adjunto e da Reforma do Estado, noemde het "een fundamentele hervorming, van het grootste belang, nog een gewonnen strijd in een bredere oorlog tegen bureaucratie" toen de Raad van Ministers het voor het eerst goedkeurde op 16 april; de oude drempels "waren erg laag en stonden besluitvormers niet toe om binnen redelijke waarden te contracteren". De Raad van Ministers keurde de definitieve versie goed op 25 juni en president António José Seguro kondigde deze af op 28 augustus.

De twijfels gaan over controle. JN noemde het "een van de meest polemische en ingrijpende veranderingen in het overheidsaanbestedingsregime van de afgelopen jaren". Onder de advocaten die ECO raadpleegde, zei Pedro Neves de Sousa van Dower Law Firm dat het verhogen van de drempels "op zich geen toename van de risico's op corruptie of onrechtmatige bevoordeling betekent", maar dat "vereenvoudiging en bureaucratievermindering niet betekent dat de verantwoordingsplicht wordt opgeheven". Ricardo Maia Magalhães van Cerejeira Namora, Marinho Falcão steunt de hogere drempels, maar zegt dat het "onmogelijk is om de toename van de keuzemarge los te koppelen van mogelijke risico's in de strijd tegen corruptie", en dat dergelijke hervormingen alleen goedkeuring verdienen "wanneer ze adequaat worden gecompenseerd door een aanzienlijke versterking van intern en extern toezicht". Wat werken betreft, verwacht hij dat het einde van de voorafgaande ontwerpbeoordeling betekent dat "fouten en omissies pas tijdens de uitvoering worden ontdekt", en hij noemt het einde van de verplichte basisprijs "twee punten van ernstige zorg". Twee andere advocaten die ECO citeerde, Ana Filipa Urbano en Luís Graça Nunes, noemden de update noodzakelijk en de directe gunning een wettige, gereguleerde procedure. ECO's eigen lezing: zonder een voorafgaand uitgeschreven aanbesteding komt informatie over wat wordt gecontracteerd later en is deze moeilijker te volgen voor bedrijven.

Wat nog openstaat

De Azoren hebben hun eigen aanbestedingsregime (Regionaal Decreet 27/2015/A, laatst bijgewerkt in 2017) dat dateert van vóór de voorafgaande raadpleging als een zelfstandige nationale procedure; de regionale afdeling van de Rekenkamer (Tribunal de Contas) zei in 2024 dat deze moet worden bijgewerkt. Diário dos Açores zegt dat de open vraag is of het nationale plafond van €1 miljoen voor werken automatisch in de regio van toepassing is; het decreet zegt alleen dat de regionale regeringen zijn geraadpleegd.

De afzonderlijke wet op de Rekenkamer, die contracten tot €10 miljoen zou vrijstellen van het voorafgaande visum dat vandaag van toepassing is boven €750.000, werd overgedragen naar de parlementaire zitting die in september wordt hervat. Ook open: de toepassing van de flexibele procedure, en wat de huidige herziening van de EU-aanbestedingsrichtlijnen, die Maia Magalhães aanstipt, van Portugal zal vereisen om opnieuw te wijzigen.

Wat nu te doen

• Bieden op een aanbesteding die vóór 1 oktober is gepubliceerd? Deze loopt tot het einde onder de oude Code, behalve voor contractwijzigings- en geschillenregels.
• Aanbestedingsprogramma vermeldt het "regime de flexibilização do concurso público"? Lees het voor capaciteitscontroles in de voorstelfase, een minimale technische score en vensters van drie dagen voor opmerkingen en bezwaren.
• Geen basisprijs in de documenten? Prijs op basis van uw eigen marktbewijs; artikel 79 staat de inkoper toe alle biedingen af te wijzen als deze niet in overeenstemming zijn met de markt.

Open Tendly om te zien welke Portugese aanbestedingen vandaag bij uw bedrijf passen, of laat een Strategist-expert de markt in de gaten houden zodra de nieuwe regels van kracht worden.